Bedoeïenenkoffie: alles wat je moet weten over de rituelen en tradities

Door: Tamara Glasbergen
Datum: 17 november 2015

“Gaan jullie mee?”, zegt Ali tegen Scott en mij. Ik ben net ’s middags gearriveerd in Feynan bij de ecolodge waar ik zal overnachten. Ali is een medewerker en Scott is een jongen uit Californië die ik net ontmoet heb, omdat hij ook in de ecolodge verblijft. We zijn op weg naar het bedoeïenendorp in de buurt voor een excursie waarbij we alles leren over het maken en drinken van bedoeïenenkoffie.

We lopen over een zandweg de wijd uitlopende vallei in. Het is een heldere dag en we kunnen kilometers ver zien. Aangekomen in het dorp bij Jabr, de gastheer, worden we meegenomen naar de plek waar de koffie is opgeslagen voor zijn familie. Jabr is een man van in de dertig. Hij leeft met zijn vrouw en zes kinderen in het dorp in een grote tent van geitenhaar.

Koffiebonen stampen

Bedoeïenenkoffie maken is echt een mannending, vrouwen horen geen koffie te zetten. Een goede gastheer roostert, maalt en zet zijn eigen koffie. Eerst worden de verse groene bonen geroosterd in een gietijzeren pan. Hoe langer ze in de pan liggen hoe sterker de smaak wordt. Daarna worden ze fijngestampt in een koperen vijzel.

Excursie in Feynan, JordaniëTijdens het stampen wordt er tegen de zijkant van de beker geslagen als een soort bel. “Zo nodigen we anderen uit voor koffie”, vertelt Ali, “Iedereen is dan welkom.” Hij vraagt aan mij of ik het ook wil proberen. “Nee dank je, ik heb respect voor de tradities, maar Scott wil het ongetwijfeld wel proberen!” Het leek heel makkelijk toen Jabr aan het stampen was, maar nu ik Scott zie stuntelen blijk het toch lastig; er vliegen regelmatig stukjes weg. Nu de koffie gemalen is gaat het met kardemom het vuur op.

Nooit meer dan drie

Scott en ik krijgen allebei een kopje in ons rechterhand. Je mag de koffie niet drinken met je linkerhand. Het is ook niet de bedoeling dat je het kopje op de grond zet, zoals bij bedoeïenenthee wel prima kan.

“Het gaat niet om het koffiedrinken zelf, maar om het samenkomen. Het is een sociaal ritueel.”, zegt Ali, “Het eerste kopje drink je uit beleefdheid, deze moet je accepteren anders beledig je de gastheer. Het tweede kopje is, en dat is nog ouderwets, ‘voor het zwaard’. Als je deze drinkt is de familie verplicht jou te beschermen tegen vijanden, maar andersom geldt hetzelfde. Het zwaard is nog uit de tijd dat ruzies tussen families werden opgelost door gevechten, nu wordt er gewoon over gepraat”, zeg hij lachend. “Dat tweede kopje mag je ook gewoon weigeren als je wilt. Het derde kopje is puur voor je stemming. Soms heb je zin in nog een beetje en soms niet, zoals het hele leven gaat. Meer dan drie mag niet, dat is een belediging.”

Is het wel koffie?

Bedoeïenen gebruiken in Feynan, JordaniëZo zijn er nog veel meer gebruiken, leer ik. Ik vind het bijzonder om te zien dat deze tradities generatie op generatie zijn doorgegeven. Als ik het kleine beetje koffie proef ben ik zeer verrast: het smaakt totaal niet naar koffie. Sterker nog, ik vind het eigenlijk helemaal niet lekker.

Toch probeer ik ook het tweede kopje. Als ik de verwachting van koffiesmaak in mijn hoofd vervang voor thee of iets vergelijkbaars, valt het allemaal wel mee. Uiteindelijk nemen we afscheid van Jabr en zijn familie en vervolgen we onze weg door het dorp voor de volgende excursie die vanuit de ecolodge georganiseerd wordt.

Lees meer verhalen